Standaarden ondersteunen gegevensuitwisseling tussen ICT-systemen.
De openheid zorgt ervoor dat iedereen de standaard kan gebruiken.

Wat zijn OpenStandaarden?
Een standaard is een afspraak die is vastgelegd in een specificatiedocument.
Om gegevens uit te wisselen moeten ICT-systemen dezelfde standaard hebben geïmplementeerd.
Voorwaarde is dan wel dat het specificatiedocument vrij te verkrijgen is.

Alle standaarden op de lijst van Forum Standaardisatie zijn ‘open’.
Hiervoor hanteert het 4 kenmerken waaraan een standaard moet voldoen om als 'OpenStandaard' aangemerkt te worden.
  1. De benodigde documentatie moet laagdrempelig beschikbaar zijn.
  2. Er mogen geen hindernissen zijn op het terrein van intellectueel eigendomsrecht.
  3. Er moeten voldoende inspraakmogelijkheden zijn voor stakeholders tijdens de (door)ontwikkeling van de standaard.
  4. De onafhankelijkheid en duurzaamheid van de standaardisatieorganisatie moeten verzekerd zijn.
De standaarden op de lijst worden door een toetsingsprocedure gehaald om te kijken of aan de criteria voor openheid voldoen.

Waarom OpenStandaarden?
De Nederlandse overheid hanteert een openstandaardenbeleid omdat OpenStandaarden bijdragen aan interoperabiliteit en leveranciersonafhankelijkheid.
Het gebruik van OpenStandaarden in ICT-systemen bespaart kosten en verlicht administratieve lasten.

Interoperabiliteit
Interoperabiliteit betekent het kunnen uitwisselen van digitale gegevens tussen overheden onderling en tussen de overheid, bedrijven en burgers.
Het gebruik van OpenStandaarden verbetert deze communicatie omdat de ICT-systemen elkaar begrijpen.

Leveranciersonafhankelijkheid
Leveranciersonafhankelijkheid betekent meer keuzevrijheid van ICT-leverancier.
OpenStandaarden zijn niet softwarespecifiek en kunnen door iedere leverancier worden ingebouwd in een ICT-systeem.

De lijst met OpenStandaarden voor de publieke sector
Sinds 2008 beheert het Forum Standaardisatie een lijst met OpenStandaarden voor de publieke sector.
Welke standaarden hiervoor in aanmerking komen, wordt sinds 2018 ter besluitvorming voorgelegd aan het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid.
Voorheen besloot het Nationaal Beraad van de Digicommissaris hierover en daarvoor het College Standaardisatie.

De lijst met OpenStandaarden bestaat uit verplichte (pas toe of leg uit) en aanbevolen OpenStandaarden.

Verplichte standaarden (pas toe of leg uit)
Sommige standaarden worden nog onvoldoende gebruikt binnen de publieke sector en zijn daarom verplicht (pas toe of leg uit).
De verplichting is voor de rijksoverheid geregeld in de Instructie rijksdienst bij aanschaf van ICT- diensten of ICT-producten.
Gemeenten, provincies, uitvoeringsorganisaties en waterschappen zijn deze verplichting aangegaan in het College Standaardisatie, het Nationaal Beraad en voor het laatst in het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO).
De verplichting is voor de rijksoverheid geregeld in de Instructie rijksdienst bij aanschaf van ICT- diensten of ICT-producten.
Gemeenten, provincies, uitvoeringsorganisaties en waterschappen zijn deze verplichting aangegaan in het College Standaardisatie, het Nationaal Beraad en voor het laatst in het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO).

‘Pas toe’ houdt in dat vanaf het moment van aanschaf van ICT (een dienst of en product) - wanneer deze aanschaf valt onder een toepassingsgebied die voorkomt op de lijst met verplichte standaarden- gekozen moet worden voor die dienst of dat product, waarbij gebruik gemaakt wordt van de standaard die bij dat toepassingsgebied op de lijst vermeld wordt.
Een ICT-dienst of ICT-product valt vaak onder meer toepassingsgebieden, en zo zijn dan ook vaak meer standaarden relevant.
De verplichting geldt overigens pas bij een aanschafwaarde van € 50.000 of meer.

Afwijken mag alleen als een dergelijke dienst of product naar verwachting in onvoldoende mate wordt aangeboden, onvoldoende veilig of zeker functioneert, of om andere redenen van bijzonder gewicht.
De afwijking moet vervolgens gemotiveerd worden vastgelegd in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag.
Dit is de betekenis van ‘leg uit’ (zie hiervoor ook pagina 296 ad 3 van de Rijksbegrotingsvoorschriften).

Zie ook:
Artikel 3 van de instructie rijksdienst inzake aanschaf ICT-diensten en ICT-producten https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2008-837.html (inclusief de toelichting https://wetten.overheid.nl/BWBR0024717/2008-11-23(zonder de toelichting)

Voor de bevoegdheid van het OBDO
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23
OBDO 18 april 2018

Aanbevolen standaarden
Aanbevolen standaarden zijn nieuw en veelbelovend óf worden al genoeg gebruikt maar moeten niet vergeten worden.
Verplichten is daarom voorbarig óf niet nodig.

Voor niet-overheidsorganisaties geldt de hele lijst met OpenStandaarden als een aanbeveling.

De taken van Forum Standaardisatie
Forum Standaardisatie is door de Nederlandse overheid ingesteld om het gebruik van OpenStandaarden te stimuleren.
De taken van Forum Standaardisatie zijn: Forum Standaardisatie is onafhankelijk en beheert zelf geen standaarden, alleen de lijst met aanbevolen en verplichte OpenStandaarden.
Standaardorganisaties (zoals Logius, Geonovum enz.) beheren de standaarden.

Bron: ForumStandaardisatie op 13 mei 2020.